ZWITSERSE CHAMPAGNE

Appellation d'Origine Controversée

Lang geleden deden wij verslag van een Zwitsers dorpje dat vanwege de bemoeienissen van de toenmalige Franse president Jacques Chirac geen eigen identiteit meer mocht hebben. Zou de identiteitscrisis nog bestaan? We gingen terug naar de Alpen, naar de Zwitserse Champagne-streek.

Lang voordat de Romeinen ten tonele verschenen, werd Europa beheerst door Keltische stammen. Daartoe behoorden ook de Helveten, een volk dat tweeduizend jaar geleden al wijn maakte. Later zouden de Romeinen de Franse wijnbouw op punt zetten en nog veel later zou men de wijn van de regio van Reims en Epernay laten bubbelen en champagne gaan noemen. Maar dat was nog lang niet aan de orde. We zouden bijna vergeten dat er in het Zwitsers canton Vaud een dorpje ligt met de naam Champagne, een dorpje dat al vele eeuwen een wijndorpje is.

Liefde en traditie

Het is een rustig dorpje met 740 inwoners, vlak bij het meer van Neuchâtel. Traditioneel worden hier wijnen van de chasselas-druif gemaakt en volgens de Zwitserse wetgeving heeft men het recht om de naam van het dorp op het etiket te zetten. Niet dat de wijnen van hier zo bijzonder zijn, het zijn hooguit drink- en aperitiefwijntjes die op zondagochtend tussen vrienden en familie worden gedronken. Hier is ook niemand een echte wijnboer, de mensen hebben een lapje grond en leveren hun druiven aan de regionale coöperatie. Maar iedereen is ervan gecharmeerd, omdat er zoveel liefde en traditie in de wijntjes zit. Een hectare kost hier geen miljoen euro, zoals op de Montagne de Reims en nog niemand is hier ooit op het idee gekomen om de gemeentelijke begraafplaats te rooien om er wijnstokken te gaan planten. Kortom, hier wordt niemand rijk van de wijn. Maar iedereen is aan zijn wijngaard en de gemeentenaam verknocht.

Diplomatieke druk

Dan is er ook nog een bakker in het dorp, die al sinds 1924 een koekje maakt dat hij Flûte noemt, met een knipoog naar het champagneglas. Wat is er allemaal aan de hand? We vragen het aan Marc-André Cornu, de kleinzoon van de fameuze bakker, de burgemeester van het dorp en de directeur van de koekjesfabriek Cornu SA de Champagne. Hij legt ons uit: "In de jaren tachtig is alles begonnen. Toen werd de CIVC, het comitee van de Franse champagne, ineens agressief. De toenmalige Franse president Chirac bemoeide zich er later persoonlijk mee en via diplomatieke druk werd het ons verboden om nog langer de naam van ons eigen dorp te gebruiken. De wijnboeren waren furieus en gingen procederen. In 2007 werden onze bezwaren door de Europese rechter van tafel geveegd." Het schijnt dat domheid geen prijs heeft, want men wil nu ook de koekjes gaan verbieden, alsof de consument het verschil niet kan zien tussen een fles en een stukje deeg. Intussen rijden de vrachtwagens van Cornu bijna heel Europa door. Bijna, want de koekjes zijn in Frankrijk streng verboden. "De diplomatieke druk vanuit Frankrijk zorgde er zelfs voor dat ik mijn website moest sluiten, het werd met de dag erger. Maar gelukkig, na twaalf jaar strijd heb ik gewonnen en mag ik het merk Champagne Suisse blijven voeren."

In tranen

De sympathieke burgemeester geeft ons de adressen van enkele wijnboeren. Het dorp lijkt uitgestorven, zouden de inwoners de pers en de fotografen beu zijn? In restaurant Hôtel du Raisin zien we een Champagnoux op de kaart staan. Het is een triest voorbeeld van uitdagingen die niet zouden moeten bestaan. We kloppen aan de deur van wijnboer Paulet Bonderet, maar helaas weigert hij: "Ik ben met mijn 98 jaren moegestreden, ik heb al te veel moeten praten." Dan gaan we naar de volgende deur, naar Gilbert Guilloud. Deze is niet vriendelijk, eerder beleefd en gespannen. Aan tafel toont hij ons een stapel persartikelen zo dik als een telefoonboek, waarmee hij aangeeft doodmoe van het interviewen te zijn. Hij laat zich gaan en er verschijnen tranen. "Het duurt al zo lang en de pers heeft niets veranderd. Men wil ons alleen maar nekken, of het nu om koekjes of om druiven gaat. Alles wat we willen is dat we onze eigen identiteit terugkrijgen, onze producten hebben in de verste verte niets te maken met die uit de Franse champagnestreek. We worden als zielige lolbroeken gezien, ons probleem maakt iedereen aan het lachen. Of men ziet ons als onnozelaars, omdat we al heel veel geld aan juridische kosten hebben uitgegeven, zonder resultaat. De fout die we hebben gemaakt, is dat we destijds gedwee de dorpsnaam van onze etiketten verwijderden. We zijn aanvankelijk veel te braaf geweest." Gilbert bezit anderhalve hectare en de druiven vormen voor hem geen hoofdinkomsten. Is het dan logisch om tegen Europa en de Fransen te vechten? Onze gastheer geeft een logisch antwoord: "Stel voor dat jullie de benaming Saisonnier op jullie magazine zouden moeten verwijderen, alleen omdat het een of ander Frans comité dat wil. Wat zou je dan doen? Ik verzeker je dat je zou gaan vechten, desnoods tot het bittere einde. Alles wat ik wil, is de tradities van het familiale erfgoed in stand houden."
De Zwitserse overheid, die wellicht een onderhandse ruilovereenkomst met de Fransen sloot, probeerde al van alles. Zelfs werd de naamplaat aan de ingang van het dorp al meermaals symbolisch weggehaald, waarna de koppige dorpe­lingen telkens voor nieuwe borden zorgden. De wijnetiketten heeft men moeten veranderen, want dat heeft de rechter nu eenmaal beslist. De coöperatie heeft een nieuwe naam bedacht, die voortaan op het etiket prijkt: C-ampagne. Probeert u dit woord uit te spreken zonder dat men u verdenkt van dislectie. Maar wat hebben de Fransen met hun spreekwoordelijke arrogantie en grandeur nu precies gewonnen? Vijftigduizend Zwitserse flessen per jaar kregen voortaan een ander etiket. De Franse president, het diplomatieke corps en de Europese rechters moeten een voldaan gevoel hebben dat ze dit Alpijns dorpje hebben overwonnen. Proficiat.Gaan we de dorpelingen een pleziertje doen? Dan gaan wijnhandelaren de
C-ampagne voortaan importeren en u als restaurateur of sommelier gaat dit leuke flesje (waar een leuk verhaaltje aan vast zit) op de kaart zetten. Dat kan geen Franse president verbieden, we moeten als kleintjes solidair zijn met de kleintjes.

C-ampagne

Maar wat is nu eigenlijk een C-ampagne? Bernard Fabien, oenoloog van de coöperatie van Bonvillards, geeft het antwoord: "Het is een wijn die van de witte Chasselas is gemaakt. De wijn heeft twee gistingen meegemaakt, wat hem soepel maakt en de groene kant van de druif wegneemt. Beschouw hem met zijn 11,8% alcohol als een lichte aperitiefwijn die dankzij een beetje van nature aanwezig koolzuur zeer fris aanvoelt. Maar vooral is het een resultaat van lange regionale traditie, een echte terroirwijn."

29-1-2010 @ 13:31