Herfst 2002

Als een vis in het water
Europa klopt aan de deur, voor sommige Fransen is dat soms nog moeillijk te begrijpen of te accepteren.
Al honderden jaren bestaat hier een corporatief systeem. Het was dus al moeillijk tussen de Franse regio'onderling, nu er andere regio'bijkomen, is dat helemaal moeilijk te slikken. Europa neemt namens de Franse regio'beslissingen en dat pruimen de Fransen niet. Wanneer Europa maatregelen wil nemen om de zeevisstand te beschermen, klimmen alle Franse vissers op de baricaden. Moet de Franse vissersvloot worden gesaneerd? Dan wijzen de vissers onmiddellijk naar de buitenlandse vissers die in de buurt van de Franse wateren komen. Moeten we de Franse vissers in hun protesten gelijk geven? Waar rook is, is toch ook vuur? Ik ging eens op onderzoek uit.
Toen ik van de Europese Commissie en van Ifremer, het Franse instituut voor duurzame exploitatie van de zee, cijfers ontving, viel ik van mijn stoel van verbazing. Ten opzichte van 25 jaar geleden telt het Altantische visgebied 90% minder volwassen vissen! Met sommige soorten zoals kabeljauw is het nog erger gesteld. De Fransen mogen dan boos zijn dat Europa zich met hen bemoeit, de hervormingen zijn er voor alle landen binnen de gemeenschap en voor zeeën als de Noordzee of de Baltische Zee is de situatie nog erger. Wie de schuld? Vooropgesteld, Europa heeft fouten begaan. Hoe vaak zijn we niet boos geweest over eurocraten die onnozele beslissingen namen. We hebben het vertrouwen in hun maatregelen eigenlijk al bij voorbaat verloren. Maar in dit geval van de zee zijn er ook wetenschappers aan de slag.
Waren de vissers zelf trouwens niet altijd de beste wetenschappers van de zee? Waarom werd hen niets gevraagd? Dat hebben ze aan zichzelf te wijten. Ze zijn ieder voor zich bezig, zonder te denken aan de consequenties op langere termijn. Kijk maar eens naar de Noordzeekrab. Op de Bretoense stranden zie je bij eb duizenden dode krabben liggen. Milieuvervuiling? Nee, overbevissing. De beesten worden in plastic kratten bewaard omdat de visser te veel heeft gevangen of omdat hij speculeert op hogere prijzen. Gevolg is dat de krabben sterven en geen eieren meer kunnen leggen. De meeste netvissers zien de krab als een hinderlijke bijvangst. Ze breken de poten van de dieren af en gooien de rest in het water.
Ik weet het, het vissersbestaan is geen pretje en iedereen heeft het recht om te vechten voor zijn brood. Maar hoe ver mag dat gaan? En trouwens, hoe ver mag de consument en de chefkok gaan? De hele westerse wereld vindt dat hij recht heeft op een groot scala aan voedingsmiddelen. Wanneer een produkt zeldzamen en dus duurder wordt, ach, dan betalen we gewoon wat meer. Nog niet zo lang geleden was de kabeljauw een echte volksvis. Anno 2002 worden er nog hoogst zelden volwassen exemplaren aangetroffen. We gaan zelfs al zo ver dat we de kleine kabeljauwtjes luxe namen gaan geven als skrei. Een ander voorbeeld: de langoustine. Dertig jaar geleden nog werd hij in zee teruggegooid omdat niemand hem wilde hebben. Ook deze soort is inmiddels zijn uitputting nabij. Al met al moeten we concluderen dat niemand respekt heeft voor de zee. De visser niet, de consument niet en de chefkok niet. Dus zullen maatregelen van bovenaf onvermijdelijk zijn. Als je boer bent en je een aantal hectares grond bezit, weet je dat je vanzelfsprekend een deel braak moet laten liggen of dat je moet alterneren met een andere cultuur. Van aardappelen wordt de bodem zeer snel moe, voor asperges duurt het wat langer. In elk geval: wanneer je de bodem uitput, heb je straks geen oogst meer. Waarom is dat voor een boer logisch en voor een visser niet? Het antwoord is eigenbelang. De boer heeft een afgemeten stuk grond, dus moét hij wel zuinig zijn. De visser kan shoppen in het ruime sop, dus spreekt hem dat minder aan. Après moi le deluge. Na mij de zondvloed.
Er zijn voor de exploitatie van de zee drastische maatregelen op komst. Ten eerste kijken de verschillende onderzoeksinstituten naar de evolutie van de "voorraad", zoals ze de zeebevolking noemen. Daarbij zijn een aantal kernpunten belangrijk: De coëfficient van ontmoeting tussen de vissoorten (hoe minder van een soort aanwezig, hoe minder kans dat ze elkaar ontmoeten om zich voort te planten), de veranderingen van het milieu (ongelukken komen zelden alleen), de biologische kenmerken van elke vissoort (een schelvis legt miljoenen eieren per jaar, een rog legt er slechts een paar honderd) enhet evenwicht tussen prooi- en roofdieren (bijna alle vissen zijn roofdieren, maar de balans tussen hen is primordiaal voor het ecosysteem). Afhankelijk van de onderzoeksresultaten moet de overcapaciteit van de vissersvloten geregeld worden. Volgens de Europese Commissie zal de vangstcapaciteit zo'30% tot zelfs 50% moeten worden afgebouwd om van een langdurige exploitatie van de zee kunnen genieten. Als dat niet gebeurt, is er over tien of vijftien jaar geen vis dus geen visserij meer. Minder boten, minder groot, minder motorkracht en grotere maaswijdtes is het devies. Economisch zal dat een zware klap zijn. Het aantal arbeidsplaatsen binnen de Franse visserij daalde de laatste 10 jaar al met 22%, het zal nog veel erger worden. Is dat verantwoord? Ja. Ditmaal zal men kwaad met een tegengif moeten genezen.
Gekweekte vissoorten, we halen er onze neus voor op. Zeker de Fransen. Inderdaad, de kwaliteit van kweekvis kan zich meestal nog niet meten met wilde vis, we moeten beseffen dat daar de enige oplossing voor ons consumptieprobleem ligt. De miljoenen eitjes van één vis kunnen in beschermende omstandigheden ook miljoenen nieuwe visjes geven, in de natuur groeit slechts één op het miljoen eitjes uit tot volwassen vis. De economische natuurwetten zullen ook bij de kweekvisserij van toepassing zijn: waar kwaliteit gevraagd wordt, zal uiteindelijk ook kwaliteit verschijnen.
Zie hier onze toekomst, ook al zullen de vissers, consumenten en chefs dat niet plezierig vinden. Binnen enkele jaren zullen we steeds verder overschakelen op kweekvis, terwijl we de natuur een kans geven om zich te herstellen. Wanneer we uitmuntende wilde kwaliteiten willen, zullen deze zeldzaam en dus duur zijn. Dat zal de kans geven aan het duurzame vissen op de ouderwetse manier, zoals bij "bar de ligne" (aan de lijn gevangen zeebaars). Zijn er nog mensen met veel geld? Dan wordt het voor hen de hoogste tijd om serieus na te gaan denken over investeringen in de kweek van vis. Want duidelijk is, dat de visstickfabrikant binnenkort een trouwe klant zal worden.
Intussen zou "Europa" er goed aan doen, beter te communiceren met de vissers en het publiek. Want daar ontbreekt het nog wel eens aan. De maatregelen zijn drastisch, maar ook logisch. Zonder de logica te zien, blijft alleen de dramatiek over. Dat is dan een voedingsbodem voor protesten en barricades, zeker in een land als Frankrijk. Laat ons hopen dat het nog ooit goed komt, zodat we ons weer als een vis in het water kunnen voelen.
«

5-10-2010 @ 10:05